Aa Lettergrootte
16
 
Koorts en vaccinatie
Overzicht

Koorts kan voorkomen na vaccinatie. Het verschilt per vaccin wanneer de koorts ontstaat. Bij de meeste vaccins ontstaat koorts binnen 24 uur na de vaccinatie. Na het geven van het BMR vaccin kan koorts na 5 tot 12 dagen ontstaan. Koorts verdwijnt meestal vanzelf binnen 1 tot 2 dagen. Als de koorts langer duurt dan 3 dagen of weer terugkomt na een aantal koortsvrije dagen, dan is het aan te raden te overleggen met de huisarts. Er kan dan ook een andere oorzaak zijn, zoals een infectie. Bij koorts is het belangrijk om goed te blijven drinken. Ook kan het helpen om luchtige kleding aan te doen en in bed is een laken vaak voldoende. [1-7]

Koorts kan ontstaan door een ontstekingsreactie op de injectieplaats
Koorts kan ook het gevolg zijn van een immuunreactie op fragmenten van de virussen of bacteriën in de vaccins. Beide reacties zorgen ervoor dat macrofagen en endotheelcellen endogene pyrogenen gaan aanmaken, zoals interleukine-1 en tumor necrosefactor alfa. Deze pyrogenen gaan via het bloed naar de hypothalamus in de hersenen. In de hypothalamus wordt de lichaamstemperatuur geregeld via cellen met een thermostaatfunctie. Als de pyrogenen bij de hypothalamus komen, zal de thermostaat hoger worden gezet waarna koorts ontstaat [1-3].

Bij koorts is er sprake van een lichaamstemperatuur ≥ 38°C en <40,5°C
Bij een lichaamstemperatuur ≥37,5°C en <38°C spreekt men van temperatuurverhoging. Als er sprake is van een lichaamstemperatuur ≥40,5°C en ≤42°C spreekt men van hyperpyrexie en bij >42°C van hyperthermie. Hyperthermie komt zelden voor na vaccinatie. De meest voorkomende oorzaak van hyperthermie is een intracerebrale infectie zoals meningitis [1, 4, 5].

Bij geïnactiveerde vaccins ontstaat koorts meestal 3-24 uur na vaccinatie
De tijdspiek waarin bij de meeste gevaccineerden koorts ontstaat is 6 tot 8 uur na vaccinatie. Bij levend verzwakte vaccins is de latentietijd van koorts afhankelijk van de incubatietijd van de ziekteverwekkers in het vaccin. Na BMR vaccinatie (bof, mazelen, rode hond) is dit 5 tot 12 dagen en ligt de piek bij 8 tot 9 dagen. Bij het gele koorts vaccin is dit 3 tot 6 dagen na vaccinatie. Bij het oraal buiktyfus vaccin en oraal rotavirus vaccin is de verwachting dat koorts samengaat met gastro-intestinale klachten. Klachten na oraal rotavirus vaccin verwacht men 1 tot 4 dagen na vaccinatie gezien de korte incubatietijd [6, 7]. Bij het oraal buiktyfus vaccin is dit na 7 tot 14 dagen. Na BCG vaccinatie (tuberculose) is koorts vooral te verwachten in combinatie met een reactie op de injectieplaats. Dit kan ook langere tijd na vaccinatie zijn, omdat deze specifieke reactie ook nog na 3 maanden kan ontstaan [7].

Behandeling van koorts is over het algemeen niet nodig
Antipyretica helpen niet bij het bestrijden van het ziekteproces, hoogstens voelt het kind zich wat beter door de koortsverlagende en pijnstillende werking. Het standpunt in Nederland is dat medicamenteuze behandeling van koorts tot 39,5°C bij jonge kinderen over het algemeen niet nodig is. Bij hogere koorts en koortsconvulsies kan paracetamol of ibuprofen worden gegeven. Paracetamol heeft de voorkeur, omdat daarmee de meeste ervaring is opgedaan [1, 3, 7].


  • Burgmeijer R, Hoppenbrouwers K. Ongewenste verschijnselen na vaccinatie.. 2th. Assen:Van Gorcum;2013-02-01.
  • Berger MY, et al. NHG-Standaard: Kinderen met koorts (Derde herziening). [Internet]. 11-11-2016. Geraadpleegd 02-02-2017. Beschikbaar via https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/kinderen-met-koorts
  • Rümke, HC. Postvaccinatie verschijnselen: prikplaatsreacties en reactogeniciteit Tijdschrift voor Jeugdgezondheidszorg. 2020-11-11;48(6)
  • Plotkin SA, Orenstein W, Offit PA. Vaccines. 6th. Elsevier Saunders;2013-03-03.
  • Nield LS, Kamat D. Fever. 19th. Saunders Elsevier;2011-09-23.
  • Kohl KS, et al. Fever after immunization: current concepts and improved future scientific understanding. Clinical infectious diseases : an official publication of the Infectious Diseases Society of America. 2004-08-01;39(3):389-94
  • Marcy SM, et al. Fever as an adverse event following immunization: case definition and guidelines of data collection, analysis, and presentation. Vaccine. 2004-01-26;22(5-6):551-6

Laatst bijgewerkt op 02-09-2020