Aa Lettergrootte
16
 
Middelen bij de behandeling van malaria tijdens de zwangerschap
Overzicht

Een malaria-infectie tijdens de zwangerschap moet adequaat behandeld worden. De keuze van het middel hangt af van het resistentiepatroon van de malariaparasiet.

Let op

  • Controleer bij het gebruik van kinine tijdens de zwangerschap de bloedsuikerspiegel bij moeder.
  • Een malaria-infectie vormt tijdens de zwangerschap een groot risico voor moeder en kind. Zwangere vrouwen wordt afgeraden te reizen naar gebie­den waar malaria voorkomt. Zorg voor adequate bescherming als reizen naar deze gebieden niet kan worden verme­den. Neem naast malariamiddelen ter bescherming tegen de infectie, ook andere muggenwerende maatregelen. Geen enkele maatregel beschermt volledig tegen een malaria-infectie.
Risico indeling
  • Waarschijnlijk veilig Dit geneesmiddel kan gebruikt worden tijdens de zwangerschap. Maar indien mogelijk heeft een geneesmiddel uit de categorie ‘Meest veilig’ de voorkeur. Bijvoorbeeld omdat er meer onderzoek is gedaan naar dat middel (zie tekst ‘Meer weten’).
    • - doxycycline (tot week 16)
    • - kinine
    • - mefloquine
  • Risico op aangeboren afwijkingen Dit geneesmiddel geeft een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen of andere blijvende schade. Gebruik dit middel alleen in uitzonderingsgevallen (met extra controles). Kies zo mogelijk voor een veiliger middel of staak -tijdelijk- de behandeling.
    • - doxycycline (vanaf week 16)
  • Risico onbekend Over gebruik van dit geneesmiddel tijdens de zwangerschap is geen of onvoldoende informatie beschikbaar. Het is niet mogelijk om een uitspraak te doen over de veiligheid. Kies bij voorkeur voor een middel waarvan meer bekend is over de veiligheid.
    • - artemether / lumefantrine
    • - artemotil
    • - artenimol / piperaquine
    • - artesunaat
    • - atovaquon / proguanil
    • - chloroquine
    • - hydroxychloroquine
    • - pyrimethamine

Malaria tijdens de zwangerschap
De morbiditeit en mortaliteit nemen bij een malaria-infectie tijdens de zwangerschap toe, evenals de incidentie van spontane abortus en intra-uteriene vruchtdood.

Keuze van het middel
Zowel kinine, in combinatie met clindamycine of doxycycline, als chloroquine en hydroxychloroquine zijn acceptabel voor de behandeling van een malaria-aanval tij­dens het eerste trimester. Gebruik mefloquine alleen bij resistentie tegen de voorkeursmiddelen. Bij een gecompliceerde malaria-infectie, kan artesunaat worden gebruikt. Gebruik atovaquon alleen als er geen alternatieven zijn. Artemether + lumefantrine en artemotil kunnen indien noodzakelijk na het eerste trimester worden toegepast. Clindamycine is een alternatief voor doxycycline in het 2e en 3e trimester, als doxycycline niet gebruikt mag worden. Zie voor informatie over clindamycine elders.

Chloroquine
De ervaring met langdurig gebruik van chloroquine tijdens de zwangerschap bijvoorbeeld als antirheumaticum en hoge doseringen bij de behandeling van malaria is beperkt. Gehoor-, evenwichts- en retina-afwijkingen zijn een enkele maal beschreven na langdurig gebruik in hoge dosering tijdens de zwangerschap. Chloroquineresistentie komt tegenwoordig steeds vaker voor.

Hydroxychloroquine
Redelijke ervaring met het gebruik hydroxychloroquine in dagelijkse dosering wijst tot nu toe niet op een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen. In de literatuur zijn meer dan 1100 zwangerschappen beschreven. De data komen uit kleine case series of studies. Dit bemoeilijkt de interpretatie van de data. De indicatie in deze studies was vooral SLE en andere reumatische aandoeningen.
Hydroxychloroquine kan bij direct gebruik toxisch voor oog en oor zijn. In meerdere studies is gekeken naar de ogen en het gehoor van de neonaten. Er zijn tot nu toe geen nadelige effecten gezien. Meer onderzoek hiernaar is wenselijk.

Kinine
Er zijn geen teratogene effecten gezien bij therapeutische doseringen in de zwangerschap. Er is een redelijke hoeveelheid onderzoek beschreven met het gebruik van kinine. Echter in een groot deel van de zwangerschappen was de blootstelling niet in het eerste trimester. Bij doseringen die veel hoger zijn dan bij aanvalstherapie van malaria, is schade aan de oog- en gehoorzenuw beschreven. Ook kunnen hoge doseringen uteruscontracties induceren. Deze effecten worden niet verwacht bij gebruik voor de behandeling van malaria. Bij gebruik in het derde trimester kan hypoglykemie optreden.

Artesunaat
De beperkte ervaring met artesunaat in het tweede en derde trimester wijst niet op schadelijke effecten. Bij een gecompliceerde malaria-infectie, kan artesunaat worden gebruikt.

Mefloquine
De ervaring met mefloquine als aanvalsbehandeling tijdens de zwangerschap, met name in het eerste trimester, is nog beperkt. Een verhoogd risico op miskramen of intra-uteriene vruchtdood is onvoldoende uitgesloten.

Doxycycline
Met doxycycline in het eerste trimester is redelijke ervaring opgedaan. Deze gegevens wijzen niet op een verhoogd risico op aangeboren afwijkingen. Tetracyclinen kunnen bij gebruik vanaf week 16 (gerekend vanaf de laatste menstrua­tie, een nadelig effect hebben op de tandontwikkeling (irreversibele verkleuring en hypoplasie van tandglazuur). Daarnaast kunnen tetracyclinen in deze periode een vertraagde osteogenese veroorzaken. Deze is reversibel en wordt voornamelijk bij pre­maturen gezien. Gebruik doxycycline niet vanaf week 16 in de zwanger­schap. Voor meer informatie over doxycycline, zie de informatie over tetracyclinen tijdens de zwangerschap.

Artemether / lumefantrine en artemotil
De ervaring met artemether / lumefantrine en artemotil in het tweede en derde trimester wijst niet op schadelijke effecten.

Atovaquon
Over het gebruik van atovaquon tijdens de zwangerschap zijn onvoldoende gegevens beschikbaar om een goede inschatting van de risico’s te maken.

Pyrimethamine
Over het gebruik van pyrimethamine tijdens de zwangerschap zijn beperkte gegevens uit studies bekend. De ruime ervaring in de praktijk laat tot nu toe geen negatieve effecten zien.

Laatst bijgewerkt op 24-05-2019


De informatie op deze pagina is gebaseerd op gebruik van het geneesmiddel in de aanbevolen dosering, zonder dat de patiënt daarbij andere geneesmiddelen gebruikt. Welk geneesmiddel de beste keuze is, kan per persoon en per situatie verschillen. Daarom is goed overleg tussen zorgverlener en patiënt essentieel. Bij elke zwangerschap is er een basisrisico van 10 tot 15% op een miskraam en van 2 tot 4% op het krijgen van een baby met een aangeboren afwijking. De informatie bij zwangerschap gaat over de vraag of dit risico groter wordt door gebruik van het geneesmiddel. De informatie over borstvoeding is gebaseerd op het mogelijke risico voor de zuigeling, uitgaande van een gezonde, voldragen baby van 0 tot 2 maanden. Bij een te vroeg geboren, kleine, lichte of zieke baby moet men extra voorzichtig zijn. Een oudere zuigeling is juist minder kwetsbaar.